
به گزارش خودرونامه، این منبع آگاه که نخواست نامی از وی منتشر شود، تاکید کرد: قرار نیست سهام سایپا مستقیماً به شرکت کروز واگذار شود، بلکه دو مجموعه قرار است در قالب کنسرسیومی نزدیک به این شرکت، سهام خودروساز دوم کشور را در اختیار بگیرند. این دو مجموعه عبارتاند از شرکت اورند خودرو به مالکیت حمیدرضا صمدی و برخی اعضای انجمن قطعهسازان همگن با محوریت رضا رضایی، مدیرعامل شرکت آذین خودرو.
حمیدرضا صمدی از دوستان دیرین حمید کشاورز، از مالکان و چهرههای اصلی کروز، به شمار میرود و حضور شرکت اورند خودرو در این کنسرسیوم نیز از همین منظر قابل توجه است. در سوی دیگر، قطعهسازان همگن با محوریت رضا رضایی قرار دارد که قرار است در کنار اورند خودرو، بازوی دیگر این واگذاری باشد.
اگر این سناریو عملیاتی شود، اتفاقی کمسابقه در صنعت خودروی ایران رقم خواهد خورد؛ به این معنا که مدیریت دو خودروساز بزرگ کشور، ایرانخودرو و سایپا، عملاً در مدار یک مجموعه قطعهسازی قرار میگیرد؛ هرچند از نظر حقوقی، سهامداری مستقیم کروز در هر دو شرکت موضوعی متفاوت از مدیریت و نفوذ غیرمستقیم از طریق شرکتهای وابسته یا نزدیک به آن است.
واگذاری سایپا در شرایطی به مراحل حساس خود نزدیک شده که در ماههای گذشته چند متقاضی برای خرید سهام این خودروساز مطرح بودهاند. با این حال، ظاهراً برخی از گزینههای اولیه از گردونه رقابت خارج شدهاند.
بر اساس اطلاعات موجود، کرمان موتور به دلیل مشکلات مالی و گروه انتخاب نیز به دلایل دیگری از رقابت کنار رفتهاند و در حال حاضر دو گزینه اصلی باقی ماندهاند: کنسرسیوم متشکل از اورند خودرو و قطعهسازان همگن و مجموعه متعلق به بابک زنجانی.
بابک زنجانی پیشتر نیز علاقه خود به خرید سایپا را اعلام کرده و مدعی شده بود که دو میلیارد دلار برای این معامله در نظر گرفته است. با این حال، شنیدههای خودرونامه حاکی از آن است که تمایل دولت بیشتر به واگذاری سایپا به کنسرسیوم نزدیک به کروز است و حتی این موضوع چند هفته پیش در دولت به جمعبندی رسیده است.
با وجود این، مخالفت برخی نهادهای غیردولتی با این واگذاری باعث شده تصمیم مورد نظر هنوز وارد مرحله اجرایی نشود. در چنین شرایطی، این احتمال نیز مطرح است که دولت برای عبور از موانع موجود، همان مسیری را در پیش بگیرد که در واگذاری مدیریت ایرانخودرو تجربه شد؛ یعنی استفاده از ظرفیت شورای هماهنگی اقتصادی سران قوا برای پیشبرد واگذاری.
اما واگذاری سایپا در شرایطی دنبال میشود که این خودروساز از نظر عملیاتی و مالی با وضعیت دشواری دستوپنجه نرم میکند. طبق آخرین آمار تولید، تیراژ سایپا با افتی سنگین و حدود ۴۰ درصدی مواجه شده است؛ اتفاقی که در کنار مشکلات مالی، چشمانداز فعالیت این شرکت را با ابهام بیشتری روبهرو کرده است.
از سوی دیگر، سایپا با حجم قابل توجهی از تعهدات معوق به مشتریان مواجه است. مشتریانی که برخی از آنها با وجود گذشت ماهها از موعد تحویل خودرو، همچنان در انتظار تعیین تکلیف سفارش خود هستند. این وضعیت در حالی ادامه دارد که سایپا حتی در مقاطعی اقدام به عرضه محصولات با موعد تحویل در سال آینده کرده؛ آن هم در شرایطی که هنوز نتوانسته بخشی از تعهدات قبلی خود را انجام دهد.
به نظر میرسد مدیریت فعلی سایپا نیز تاکنون نتوانسته راهکار مؤثری برای خروج از این وضعیت ارائه کند. دستکم آنچه از روند تولید، وضعیت تعهدات و شرایط عملیاتی شرکت دیده میشود، نشانهای از یک برنامه روشن و اثربخش برای عبور از بحران نیست. در چنین شرایطی، این تصور شکل گرفته که مدیریت فعلی بیش از آنکه در حال حل ریشهای مشکلات باشد، در انتظار گذشت زمان و تعیین تکلیف موضوع واگذاری است.
از این منظر، تغییر مالکیت و مدیریت سایپا میتواند فرصتی برای بازنگری در ساختار عملیاتی و مالی این شرکت باشد؛ اما پرسش مهم این است که خریدار احتمالی با چه برنامهای قرار است از پس این حجم از مشکلات برآید؟ آیا ورود کنسرسیوم نزدیک به کروز میتواند به افزایش تولید، تعیین تکلیف تعهدات معوق، اصلاح ساختار مالی و بهبود کیفیت محصولات منجر شود یا قرار است تمرکز اصلی مدیریت جدید نیز مانند آنچه در ایرانخودرو دیده میشود، بر خروج از زیاندهی از مسیر افزایش قیمتها قرار بگیرد؟
در واقع، سایپا پیش از آنکه به یک مالک جدید نیاز داشته باشد، به برنامهای عملیاتی برای بازگشت به مسیر تولید، ایفای تعهدات و اصلاح ساختار مالی نیاز دارد. بنابراین، صرف انتقال سهام نمیتواند تضمینی برای حل مشکلات این خودروساز باشد.
اما فارغ از اینکه کدام مجموعه در نهایت سهام سایپا را در اختیار بگیرد، مسئله مهمتر، پیامدهای احتمالی ورود مجموعه نزدیک به کروز به دومین خودروساز بزرگ کشور است.
کروز پس از ورود به ساختار مدیریتی ایرانخودرو، نتوانسته در برخی حوزهها از جمله فناوری و نوآوری تحرکاتی در این شرکت ایجاد کند. البته عملکرد ایرانخودرو در حوزه تولید، نسبت به سایپا وضعیت بهتری را نشان میدهد. با این حال، نمیتوان گفت ورود این مجموعه تاکنون تحول بنیادینی در صنعت خودروی کشور ایجاد کرده است.
به نظر میرسد بخش مهمی از تمرکز مدیریت جدید ایرانخودرو بر خروج از زیاندهی و بهبود وضعیت مالی شرکت قرار گرفته؛ هدفی که بخش قابل توجهی از آن از مسیر افزایش قیمت محصولات دنبال شده است. بنابراین اگرچه در حوزه تولید و برخی شاخصهای عملیاتی تحرکاتی دیده میشود، هنوز نمیتوان از یک تحول ساختاری و فناورانه گسترده در این خودروساز سخن گفت.
در چنین شرایطی، واگذاری سایپا به مجموعهای نزدیک به کروز، پرسشهای مهمتری را درباره آینده رقابت در صنعت خودرو ایجاد میکند. اگر یک مجموعه قطعهسازی از طریق شرکتهای وابسته یا نزدیک به خود، بر مدیریت دو خودروساز اصلی کشور نفوذ پیدا کند، چه تضمینی وجود دارد که رقابت در زنجیره تأمین خودرو حفظ شود؟
یکی از مهمترین نگرانیهای مطرح درباره این واگذاری، آینده قطعهسازانی است که خارج از مجموعه کروز فعالیت میکنند.
در حال حاضر، شرکتهای متعددی در زنجیره تأمین ایرانخودرو و سایپا حضور دارند و بخشی از بازار قطعات این دو خودروساز در اختیار مجموعههایی است که رقیب کروز محسوب میشوند. در این میان، گروه عظام از جمله مجموعههایی است که ممکن است نسبت به تغییر احتمالی آرایش قدرت در صنعت خودرو نگرانی داشته باشد.
نگرانی اصلی این است که با قرار گرفتن مدیریت هر دو خودروساز بزرگ کشور در اختیار مجموعهای نزدیک به کروز، سیاستهای تأمین قطعات به سمتی حرکت کند که سهم شرکتهای وابسته و همسو با این مجموعه افزایش یابد و سایر قطعهسازان بهتدریج از زنجیره تأمین کنار گذاشته شوند.
البته چنین اتفاقی هنوز رخ نداده و نمیتوان آن را نتیجه قطعی این واگذاری دانست، اما تمرکز همزمان قدرت مدیریتی در دو خودروساز بزرگ و حضور یک مجموعه قطعهساز در مرکز این ساختار، زمینه بروز تعارض منافع را فراهم میکند؛ موضوعی که نمیتوان بهسادگی از کنار آن گذشت.
این نگرانی پیش از این نیز در پرونده ایرانخودرو مطرح شده بود. منتقدان ورود مجموعههای وابسته به کروز به ساختار مدیریتی این خودروساز، معتقد بودند حضور یک قطعهساز در جایگاه تصمیمگیری خودروساز میتواند به دسترسی ترجیحی به اطلاعات، اثرگذاری بر قراردادهای تأمین و تضعیف موقعیت قطعهسازان رقیب منجر شود. شورای رقابت نیز در گذشته درباره آثار ضد رقابتی چنین ساختاری اظهارنظر کرده بود؛ هرچند پرونده حقوقی و قضایی مربوط به نحوه حضور مجموعههای منتسب به کروز در ایرانخودرو، فراز و نشیبهای متعددی داشته است.
در واقع، مسئله اصلی صرفاً واگذاری سایپا به یک کنسرسیوم خصوصی نیست؛ بلکه ترکیب و ماهیت خریدار و پیامدهای احتمالی این معامله برای ساختار رقابتی صنعت خودرو اهمیت دارد.
خصوصیسازی زمانی میتواند به افزایش بهرهوری، بهبود کیفیت، کاهش هزینهها و ارتقای رقابت منجر شود که مدیریت بنگاهها در فضایی رقابتی فعالیت کند. اما اگر نتیجه واگذاری، تمرکز قدرت در دست مجموعهای باشد که هم در بازار قطعهسازی حضور پررنگ دارد و هم در مدیریت خودروسازان بزرگ اثرگذار است، ممکن است خصوصیسازی به جای افزایش رقابت، زمینه شکلگیری انحصاری بزرگتر را فراهم کند.
به بیان دیگر، اگر قرار باشد ایرانخودرو و سایپا، که دو بازیگر اصلی بازار خودروی کشور هستند، هر دو تحت مدیریت مجموعهای نزدیک به یک قطعهساز قرار بگیرند، باید به این پرسش پاسخ داد که تکلیف استقلال دو خودروساز، رقابت میان آنها و جایگاه سایر قطعهسازان چه خواهد شد؟
از این منظر، واگذاری احتمالی سایپا به کنسرسیوم نزدیک به کروز، آزمونی مهم برای سیاست خصوصیسازی در صنعت خودرو خواهد بود. آزمونی که نتیجه آن میتواند مشخص کند هدف از واگذاری، صرفاً انتقال مالکیت و مدیریت از دولت به بخش خصوصی است یا قرار است ساختار رقابت در یکی از بزرگترین صنایع کشور نیز اصلاح شود.
سایپا امروز فقط یک بنگاه آماده واگذاری نیست؛ خودروسازی است با افت حدود ۴۰ درصدی تولید، تعهدات معوق و مشکلات مالی که هر روز تأخیر در اصلاح ساختار آن میتواند هزینه بیشتری به شرکت، مشتریان و صنعت خودرو تحمیل کند. حالا باید دید دولت سایپا را به کنسرسیوم نزدیک به کروز میسپارد تا این مجموعه را از بحران خارج کند یا با این واگذاری، صرفاً ساختار قدرت در صنعت خودرو را به نفع یک بازیگر بزرگتر تغییر میدهد.


