در سال‌های گذشته، افزایش قیمت کارخانه‌ای خودرو معمولا با این انتظار همراه بوده که بهبود درآمد خودروسازان، بخشی از مشکلات مالی آنها را کاهش داده و زمینه را برای رشد تولید فراهم کند. با‌این‌حال، آمار مردادماه نشان می‌دهد این رابطه در شرایط فعلی لزوما برقرار نیست. اگرچه قیمت خودرو در خرداد و تیر افزایش یافته، اما تولید در مرداد نه‌تنها رشد نکرده بلکه یکی از شدیدترین افت‌های خود را تجربه کرده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد مشکل تولید فراتر از قیمت‌گذاری خودرو است.

یکی از مهم‌ترین دلایل احتمالی این افت را باید در سمت عرضه و دشواری تامین قطعات و مواد اولیه جست‌وجو کرد. تشدید تحریم‌ها و محدودیت‌های تجاری می‌تواند تامین قطعات خارجی و حتی برخی مواد اولیه را با مشکل مواجه کرده و زمان و هزینه تامین را افزایش داده باشد. در کنار آن، محدودیت‌های ارزی و دشواری تخصیص و انتقال ارز نیز می‌تواند فرآیند تامین قطعات را طولانی کند. در صنعتی که نبود یک یا چند قطعه کلیدی می‌تواند تکمیل خودرو را متوقف کند، اختلال در زنجیره تامین مستقیما خود را در آمار تولید نشان می‌دهد.

از سوی دیگر، مشکلات نقدینگی همچنان یکی از گره‌های اصلی زنجیره خودرو است. افزایش قیمت خودرو به معنای ورود فوری منابع مالی به چرخه تولید نیست؛ به‌خصوص اگر همزمان هزینه مواد اولیه، قطعات، دستمزد و هزینه‌های مالی رشد کرده باشد. بنابراین ممکن است افزایش قیمت، پیش از آنکه به افزایش توان تولید منجر شود، صرف جبران بخشی از رشد هزینه‌های تولید و بدهی‌های انباشته شده باشد.

افت تقاضا نیز می‌تواند ضلع دیگر ماجرا باشد. رشد قابل‌توجه قیمت خودرو در ماه‌های اخیر، همزمان با کاهش قدرت خرید خانوارها، می‌تواند بخشی از تقاضای موثر بازار را کنار زده باشد. در چنین شرایطی، خودروساز نیز انگیزه و امکان کمتری برای افزایش تولید خواهد داشت؛ به‌خصوص اگر فروش با سرعت تولید همراه نباشد.

به بیان دیگر، افزایش قیمت خودرو لزوما به معنای افزایش تقاضا و در نتیجه رشد تولید نیست و حتی می‌تواند در صورت عبور قیمت از توان خرید مصرف‌کننده، نتیجه‌ای معکوس داشته باشد. در این میان، شدت افت تولید پارس‌خودرو نسبت به دو خودروساز دیگر نیز قابل‌توجه است و می‌تواند نشانه‌ای از آسیب‌پذیری بیشتر این شرکت در برابر مشکلات تامین قطعات، نقدینگی و ترکیب محصولات باشد.

در مجموع، آمار کدال نشان می‌دهد افزایش قیمت خودرو به‌تنهایی قادر به تحریک تولید نیست و تا زمانی که گره‌های ارزی، تامین قطعه، نقدینگی و تقاضا باز نشود، سیاست افزایش قیمت لزوما به افزایش تیراژ منجر نخواهد شد.
بررسی عملکرد خودروسازان همچنین نشان می‌دهد که سه خودروساز بزرگ کشور در ماه میانی تابستان، ۳۳ هزار و ۵۱۶ دستگاه تولید کردند؛ این در حالی‌است که حجم تولید آنها در تیرماه به ۵۲هزار و ۹۸۹ دستگاه می‌رسید.

علاوه بر این، در حالی ایران‌خودرو، سایپا و پارس خودرو در پنج‌ماهه ۱۴۰۴ موفق به تولید ۳۱۸هزار و ۶۶۹دستگاه شده بودند که در پنج‌ماهه سال جاری این رقم به ۲۲۵هزار و ۲۰۳دستگاه کاهش یافته است. مقایسه نقطه‌به‌نقطه حجم تولید هم نشانگر این است که خودروسازان در حالی در مردادماه امسال ۳۳هزار و ۵۱۶ دستگاه تولید کردند که در مردادماه سال گذشته این رقم به ۶۶هزار و ۲۰۴ دستگاه می‌رسید.

در این میان، عملکرد ایران‌خودرو به‌عنوان بزرگ‌ترین خودروساز کشور نشان می‌دهد که این خودروساز کمترین میزان تولید ماهانه را به نام خود زده است؛ منفی ۴۰ درصد. این خودروساز در حالی در تیرماه موفق به تولید ۴۰هزار و ۱۹۴ دستگاه شده بود که در مردادماه این رقم به ۲۴هزار و ۸۷ دستگاه کاهش یافت.

این میزان تولید در مردادماه امسال در مقایسه با مرداد سال گذشته نیز نشان از افت ۴۶.۱درصدی دارد. همچنین ایران خودرو از ابتدای امسال تا مردادماه، ۱۶۷هزار و ۱۵۵ دستگاه تولید کرده است که در مقایسه با پارسال که این رقم به ۲۰۳هزار و ۲۷۱دستگاه می‌رسید، نشان‌دهنده افت ۱۷.۷درصدی است.

در میان محصولات ایران‌خودرو، گروه پژو در تیرماه به میزان ۱۲هزار و ۵۶۱ دستگاه تولید شده بود؛ با این حال این گروه خودرویی در مردادماه تنها هفت‌هزار و ۵۳۴ دستگاه تولید شده است؛ یعنی افت حدود ۳۹درصدی. تارا نیز با کاهش تولید قابل‌ملاحظه‌ای همراه شده است؛ ۳۵.۱درصد. رانا نیز در مردادماه نسبت به تیرماه کاهش تولید را ثبت کرده است. این خودرو در تیرماه به میزان هزار و ۷۷۸ دستگاه تولید شده بود؛ با این حال در مردادماه رقم آن به هزار و ۲۱۵دستگاه رسید.

گروه خودروسازی ایران خودرو در مردادماه تولید رانا را ۵۶۳دستگاه یعنی معادل ۳۱.۶درصد کاهش داده است. وضعیت خودروی دنا نیز از کاهش تولید خبر می‌دهد؛ از این خودرو در حالی در تیرماه پنج‌هزار و ۴۶۸ دستگاه تولید شده بود که در مردادماه تولید آن به سه هزار و ۳۳۸ دستگاه رسید. این یعنی افت تولید این خودرو به حدود ۳۹درصد رسیده است.

بررسی عملکرد ماهانه گروه خودروسازی سایپا از افت بیش از ۲۶درصدی حکایت دارد. این خودروساز که در تیرماه موفق به تولید ۱۱هزار و ۳۱۷ دستگاه شده بود؛ در مردادماه حجم کل تولیدش به هشت‌هزار و ۳۶۰ دستگاه رسید. عملکرد مردادماه سال گذشته سایپا نشان می‌دهد که که این خودروساز ۱۷هزار و ۱۰۴ دستگاه تولید کرده بود، نشان‌دهنده افت تولید نقطه‌به‌نقطه به ۵۱.۱درصد است.

عملکرد سالانه این خودروساز هم همانند دو خودروساز دیگر با افت تولید همراه شده است. در حالی سایپا در پنج‌ماهه امسال ۴۹هزار و ۸۷۶دستگاه تولید کرده است که در مدت مشابه سال گذشته این رقم به ۸۸هزار و ۶۲۴دستگاه می‌رسید. این یعنی خودروساز در این مدت ۴۳.۷درصد کمتر از مدت مشابه سال قبل تولید کرده است.

نگاهی به جزئیات عملکرد دومین خودروساز بزرگ کشور نیز نشان می‌دهد که در حالی از گروه X۲۰۰ که شامل سه خودروی تیبا، کوییک و ساینا می‌شود در تیرماه ۶هزار و ۹۰۰دستگاه تولید شده بود، در میانه تابستان این رقم به پنج‌هزار و ۳۵ دستگاه رسیده است؛ این یعنی افت ۲۷درصدی. تعداد تولید محصولات چانگان نیز از ۱۶۳ دستگاه به ۶۶ دستگاه کاهش یافته که حکایت از افت ۵۹.۵درصدی دارد.

خانواده شاهین که توسط گروه خودروسازی سایپا تولید می‌شود نیز با افت تولید مواجه شده است. میزان تولید آن در حالی در تیرماه به دو‌هزار و ۳۴ دستگاه می‌رسد که در میانه تابستان این رقم به هزار و ۴۱۴ دستگاه کاهش یافت. این یعنی تولید این گروه با افت ۶۲۰دستگاه معادل ۳۰.۴درصد مواجه شده است.

از سوی دیگر، عملکرد پارس خودرو نشان می‌دهد که این خودروساز در دو بخش سالانه و نقطه‌به‌نقطه کمترین تولید را داشته است. نگاهی به کارنامه ماهانه پارس‌خودرو حکایت از این دارد که در حالی این خودروساز در تیرماه هزار و ۴۷۸ دستگاه تولید کرده بود که در مردادماه این رقم به هزار و ۶۹ دستگاه کاهش یافت؛ یعنی افت ۲۷.۶درصدی.

کارنامه تولید نقطه‌به‌نقطه این خودروساز نیز نشان می‌دهد که در مردادماه سال گذشته چهار هزار و ۳۶۸ دستگاه تولید کرده بود که در مقایسه با رقم مردادماه امسال از افت ۷۵.۵درصدی خبر می‌دهد. در بخش عملکرد سالانه نیز، پارس خودرو از ابتدای امسال تا ماه پنجم، هشت‌هزار و ۱۷۲ دستگاه تولید کرده است.

این در حالی ‌است که این خودروساز در مدت مشابه سال گذشته ۲۶هزار و ۷۷۴دستگاه تولید کرده بود. بنابراین، تولید سالانه پارس خودرو با افت ۶۹.۴درصدی مواجه شده است. نگاهی به جدول تولید این خودروساز در وب‌سایت کدال نشان می‌دهد که پارس‌خودرو از گروه X۲۰۰ در تیرماه هزار و هفت دستگاه تولید کرده بود اما در مردادماه میزان تولید این گروه به ۸۴۸ دستگاه رسیده است؛ این یعنی افت تولید بیش از ۱۵درصدی. از خودروی سهند نیز که در تیرماه ۲۶۶دستگاه از آن تولید شده است، در مردادماه داغ امسال ۱۳۱ دستگاه تولید شده است؛ یعنی افت تولید بیش از ۵۰درصدی.
منبع: دنیای اقتصاد