خودرونامه: صنعت خودرو ایران در حال تغییر بازیگران است؛ از کشاورز، علیپور و کروز در ایرانخودرو تا شیخزاده در سایپا، شریعت و چینیها، صمدیها، ایروانی، ایمانی و زنجانی. همزمان واردکنندگان و گروههای خصوصی تازه قدرت گرفتهاند؛ اما خصوصیسازی، تعارض منافع، بدهی، خدمات، انتقال فناوری و آینده مالکیت همچنان محل پرسش و نقد است. خودرونامه، ۱۵ نام جدید که این روزها بیشتر آن را میشنویم و بهتازگی وارد صنعت خودرو کشور شدهاند را مورد بررسی قرار داده است.
خودرونامه
۱. حمید کشاورز توچایی: نماینده صاحبان بخش مهمی از سهام ایرانخودرو و از چهرههای اصلی ائتلاف سهامداران خصوصی این شرکت؛ ائتلافی که امروز نقش تعیینکنندهای در مدیریت ایرانخودرو دارد. کشاورز از مالکان اصلی کروز و از پرنفوذترین چهرههای بخش خصوصی صنعت خودرو است و برخی او را خیامی قرن جدید صنعت خودرو ایران میدانند.
۲. محمد علیپورفطرتی: از مالکان شرکت قطعهسازی کروز و از سهامداران بزرگ شرکت ایرانخودرو و گروه خودروسازی بهمن؛ شریک راهبردی کشاورز در ایرانخودرو و مرد پشت پرده صنعت خودرو در قرن جدید. علیپور فطرتی، از چهرههای کمحضور در رسانههاست و نام او بیش از هر چیز با کروز و سرمایهگذاریهای این مجموعه در صنعت خودرو گره خورده است.
۳. علی خسروانی؛ اتوخسروانی: واردکننده و دارای تعمیرگاههای زنجیرهای که در دوران تحریم صنعت خودرو رشد کرد و خلأ برندهایی چون نوریانی و گرامی را پر کرد. او با عهد به وفای خود در زنجیره واردات خودرو کشور دارای شهرت شده است. ریشه فعالیت این کسبوکار خانوادگی به سهراب خسروانی، پدر علی خسروانی، بازمیگردد و مجموعه اتوخسروانی امروز در فروش خودروهای صفر و کارکرده و خدمات پس از فروش نیز فعالیت گستردهای دارد.
۴. خودرو۴۵: استارتاپ واسطهگر برای خرید و فروش خودرو که فعالیت خود را بر کارشناسی، قیمتگذاری و فروش خودروهای کارکرده از طریق شبکه خریداران و مزایده متمرکز کرده است. خودرو۴۵ با نام ثبتی «مریخ کار پارس آسیا» فعالیت میکند و هلدینگ مکس و مریخکپیتال نیز در این مجموعه سرمایهگذاری کردهاند. این شرکت از نمونههای ورود کسبوکارهای پلتفرمی به بازار سنتی خرید و فروش خودرو در ایران است.
۵. بهرام شریعت؛ مدیران خودرو و دار و دسته چینیها: شرکتی که مونتاژکننده خودروهای چینی امویام است و در شهر بم به تولید خودرو میپردازد و در غیاب برندهای معتبر اروپایی توانسته ظرف ۱۰ سال اخیر سهم قابلتوجهی از بازار خودرو کشور را به خود اختصاص دهد. بهرام شریعت؛ مدیر عامل دیروز سایپا، از چهرههای اصلی مدیریتی این شرکت است. مدیران خودرو البته سابقهای بیش از دو دهه دارد و امروز علاوه بر امویام، برندهایی چون فونیکس و اکستریم را نیز در بازار ایران عرضه میکند. اگر تا دیروز فرانسویها در توافقی نانوشته، بازار صنعت خودرو کشور را به انحصار خود درآورده بودند، حالا برندهای چینی مانند بیوایدی، چری، لیفان و... در کارخانههای خودرو کشور مشغول تولید هستند. چینیها به مانند فرانسویها در انتقال تکنولوژی خست دارند و در وفاداری آنان جای تردید است. در حال حاضر چین، بزرگترین تولیدکننده خارجی خودرو در ایران است که بخش قابلتوجهی از بازار را به اختیار خود درآورده است. البته صنعت خودرو چین در سالهای اخیر، بهویژه در حوزه خودروهای برقی و هیبریدی، جهش بزرگی کرده و امروز مسئله اصلی برای ایران بیش از توان فنی چینیها، میزان انتقال فناوری و عمق داخلیسازی در همکاری با آنان است.
۶. کیومرث مبلغناصری؛ پرشیا خودرو: پرشیا خودرو از شرکتهایی است که نامش سالها با بامو و مینی در ایران گره خورده است. سابقه حضور بامو در ایران پیش از این شرکت با مؤسسه نوریانی ارتباط داشت و تغییر ساختار نمایندگی این برند در ایران نیز همواره بخشی از بحثهای بازار خودروهای لوکس بوده است. کیومرث مبلغ ناصری مدیرعامل پرشیا خودرو است. این شرکت در سالهای اخیر در کنار بامو و مینی، به سمت فعالیت چندبرندی رفته است؛ با این حال، قیمتگذاری، وفای به عهد، کیفیت خدمات پس از فروش، تأمین قطعه و نحوه پاسخگویی به مشتریان از محورهایی بوده که درباره عملکرد واردکنندگان خودروهای لوکس، از جمله پرشیا خودرو، همواره محل نقد و بحث در بازار بوده است.
۷. کروز: گروهی قطعهساز که بخش بزرگی از قطعات و تجهیزات برقی خودروهای کشور را تولید و صادر میکند. کروز پس از آن شهرت یافت که در دهه ۹۰ گروه خودروسازی بهمن را خرید و سپس به یکی از مهمترین بازیگران سهامداری و مدیریتی ایرانخودرو تبدیل شد. کروز و شرکتهای همسو امروز یکی از مهمترین بلوکهای سهامداری خصوصی و صاحب نفوذ در مدیریت این شرکت به شمار میروند.
۸. عظام؛ عباس ایروانی: نام گروه قطعهسازی عظام به حاج عباس ایروانی گره خورده است. کارآفرینی که بخش بزرگی از بازار تولید قطعات خودروهای ایرانی را در اختیار دارد. ایروانی علاوه بر صنعت قطعه در فعالیتهای فرهنگی و ورزشی نیز فعالیت دارد. برخی معتقدند او قادر است به مانند کشاورز و علیپور، سایپا را خریداری و مدیریت کند. نام عباس ایروانی در سالهای اخیر با پرونده قضایی گروه عظام نیز گره خورده و این موضوع بخش مهمی از تصویر عمومی امروز او و این مجموعه است.
۹. رایزکو؛ حمیدرضا صمدی: خاندان صمدی از خانوادههای کارآفرین کشور به شمار میروند که نقش بزرگی در توسعه صنعتی و معدنی دارند. حمیدرضا صمدی، مالک رایزکو، شرکتی قطعهساز که در کنار کروز، از سهامداران ایرانخودرو به شمار میرود. برادر کوچکتر او، علیرضا صمدی، در معدن و صنایع معدنی سرمایهگذاری کرده و مالک شرکت گندلهسازی مادکوش است. آبمعدنی دیدی از دیگر اقدامات کارآفرینی این خاندان است. رایزکو طی سالهای گذشته به یک هلدینگ صنعتی با فعالیت در حوزههای مختلف قطعهسازی و صنایع وابسته تبدیل شده است.
۱۰. جمشید ایمانی؛ ایرانخودرو: مدیر دولتی دیروز و مدیر بخش خصوصی امروز؛ از مدیران باسابقه مالی صنعت خودرو که سابقه حضور در مدیریت سایپا، ایرانخودرو و گروه بهمن را دارد. ایمانی نقش مهمی در فرآیند انتقال و استقرار مدیریت جدید ایرانخودرو داشت و از چهرههای مؤثر در ساختار مدیریتی تازه این شرکت به شمار میرود. نقش او در واگذاری مدیریت ایرانخودرو به بخش خصوصی از دلایلی است که نامش در ماههای اخیر بیش از گذشته در صنعت خودرو شنیده میشود.
۱۱. علی شیخزاده؛ سایپا: مدیرعامل گروه خودروسازی سایپا که سابقه مدیریت در بخشهای مختلف صنعت خودرو را دارد. سایپا در دوره مدیریت او با بحران نقدینگی، بدهی به قطعهسازان، خودروهای ناقص و تعهدات معوق روبهرو بوده است؛ هرچند بخشی از این مشکلات میراث سالهای گذشته است. منتقدان، عملکرد مدیریت و نحوه مواجهه سایپا با خصوصیسازی را نیز بخشی از بحث امروز این شرکت میدانند. با این حال توقف فرآیند واگذاری سایپا را نمیتوان صرفاً به شخص مدیرعامل نسبت داد.
۱۲. سیدمرتضی منتظرالمهدی؛ پارسخودرو: مدیرعامل جدید پارسخودرو که در شهریور ۱۴۰۵ سکان این خودروساز قدیمی را در دست گرفت. منتظرالمهدی پیش از این مدیرعامل مگاموتور بوده و سابقه مدیریت در بخشهای مختلف زنجیره خودروسازی را دارد. او با روابط سیاسی مناسب، در شرایطی به پارسخودرو آمده که این شرکت برای افزایش تولید، عرضه محصولات جدید و خروج از وضعیت زیانده نیازمند تغییر جدی است.
۱۳. بابک زنجانی؛ داتوان و سایپا: نام بابک زنجانی پس از سالها دوباره در صنعت حملونقل و خودرو شنیده میشود. مجموعه داتوان منتسب به او به سمت حملونقل ریلی، تاکسیهای برقی و فعالیتهای خودرویی رفته و زنجانی نیز از متقاضیان خرید سایپا بوده است. او از ارائه پیشنهاد خرید سایپا سخن گفته؛ پیشنهادی که انجام نهایی آن تاکنون بهصورت رسمی اعلام نشده است. اگر ورود او به صنعت خودرو جدی شود، زنجانی میتواند یکی از متفاوتترین و جنجالیترین بازیگران این صنعت باشد.
۱۴. داریوش بیریا؛ گروه آرین: از چهرههای اصلی و رئیس گروه آرین که فعالیت خودرویی این مجموعه با واردات میتسوبیشی آغاز شد و بعدها با ورود DS فرانسه، تولید لاماری، خودروهای تجاری و ماشینآلات سنگین توسعه یافت. گروه آرین فعالیت خود را از واردات خودرو گسترش داده و در سالهای اخیر وارد حوزه تولید و مونتاژ نیز شده است. این مجموعه در دور جدید واردات نیز با چند برند و محصول فعالیت دارد.
۱۵. بازرگانی خودرو هاشمی: بازرگانی خودرو هاشمی از فعالان بازار خودرو در مازندران است که سابقه فعالیت در خرید، فروش و واردات خودرو دارد. این مجموعه با استفاده از زنجیره تأمین در امارات متحده عربی، خودروهای صفر کیلومتر و کارکرده بازار خلیج فارس را برای عرضه در منطقه آزاد مازندران تأمین میکند. فعالیت بازرگانیهایی از این دست با آغاز واردات خودرو به منطقه آزاد مازندران میتواند به شکلگیری بخش تازهای از بازار خودرو در شمال کشور منجر شود.
