اهدای نشان امینالضرب به حمید کشاورز، همبنیانگذار کروز و یکی از چهرههای اثرگذار در ساختار سهامداری صنعت خودرو، بار دیگر نام او را بر سر زبانها انداخت؛ کارآفرینی که مسیر فعالیتش از یک کارگاه کوچک آغاز شد، به یکی از بزرگترین قطعهسازان کشور رسید و در سالهای بعد با گروه بهمن و ایرانخودرو گره خورد؛ مسیری که البته خالی از مناقشه، پرونده قضایی و اختلاف با نهادهای تنظیمگر نبوده است.
به گزارش خودرونامه، حمید کشاورز در دهمین جشنواره کارآفرینی امینالضرب که شهریور ۱۴۰۵ برگزار شد، بهعنوان یکی از کارآفرینان برگزیده بخش خصوصی معرفی شد و نشان امینالضرب را دریافت کرد.
انتخاب کشاورز از این جهت قابل توجه است که نام او طی سالهای گذشته تنها با توسعه کروز و صنعت قطعهسازی شناخته نشده، بلکه حضور مجموعههای مرتبط با کروز در ساختار سهامداری ایرانخودرو، خرید گروه بهمن و همچنین پرونده قضایی کروز، او را به یکی از چهرههای پرحاشیه صنعت خودرو تبدیل کرده است.
از دو کارگر تا یک مجموعه بزرگ صنعتی
کشاورز روایت فعالیت اقتصادی خود را از حدود ۴۵ سال قبل آغاز میکند. او گفته است فعالیت خود را با دو کارگر در خیابان شکوفه تهران آغاز کرده و امروز مجموعههایی که او و شرکایش در آنها فعالیت دارند، دهها هزار نیروی انسانی را دربر میگیرند.
کروز بهتدریج از یک مجموعه تولیدی کوچک به یکی از بزرگترین قطعهسازان صنعت خودرو تبدیل شد و دامنه فعالیت آن از تولید قطعه فراتر رفت.
کشاورز در جلسه دادگاه کروز در سال ۱۴۰۰ نیز درباره ورود به گروه بهمن گفته بود که این گروه در سال ۱۳۹۵ به مزایده گذاشته شد و آنها با استفاده از یک شرکت ثالث و با حضور شریک سوم، گروه بهمن را خریداری کردند.
اما جاهطلبانهترین بخش توسعه کسبوکار کشاورز و شرکایش را شاید بتوان در ایرانخودرو جستوجو کرد.
راهی طولانی تا ایرانخودرو
ورود مجموعههای مرتبط با کروز به سهامداری ایرانخودرو موضوع تازهای نیست. این فرآیند از سالها قبل آغاز شد و شرکتهای مرتبط با این مجموعه بهتدریج توانستند در ساختار سهامداری بزرگترین خودروساز کشور جایگاه مهمی پیدا کنند.
حضور این شرکتها در هیاتمدیره ایرانخودرو اما به یکی از موضوعات اختلاف میان کروز و شورای رقابت تبدیل شد.
محور اصلی اختلاف، حضور یک قطعهساز در ساختار مدیریتی شرکتی بود که همزمان یکی از بزرگترین مشتریان قطعات خودرو در کشور محسوب میشود.
این اختلاف در مقاطع مختلف به شورای رقابت، هیات تجدیدنظر و دیوان عدالت اداری کشیده شد و موافقان و مخالفان حضور بخش خصوصی در مدیریت ایرانخودرو، روایتهای متفاوتی از آن ارائه کردند.
مناقشه سهام ایرانخودرو
ماجرا در بهمن ۱۴۰۳ وارد مرحله تازهای شد. با تغییر ترکیب هیاتمدیره ایرانخودرو و افزایش نقش سهامداران بخش خصوصی در مدیریت این شرکت، بار دیگر نام کروز در مرکز توجه قرار گرفت.
شورای رقابت در همان مقطع نسبت به نحوه حضور شرکتهای مرتبط با کروز در هیاتمدیره ایرانخودرو ایراداتی مطرح کرد و این موضوع به یکی از مهمترین مناقشات خصوصیسازی صنعت خودرو تبدیل شد.
در مقابل، کروز نیز با بخشی از روایتهایی که این شرکت را مستقیماً مالک یا مدیر ایرانخودرو معرفی میکنند، مخالفت کرده است.
بنابراین داستان حضور کشاورز و مجموعههای مرتبط با او در ایرانخودرو را نمیتوان صرفاً به یک «خرید سهام» تقلیل داد؛ این ماجرا طی سالهای گذشته به پروندهای درباره مرز میان سهامداری، مدیریت، رقابت و تعارض منافع در صنعت خودرو تبدیل شده است.
پروندهای که به دادگاه رسید
در کنار مناقشات مربوط به سهامداری ایرانخودرو، کروز با یک پرونده قضایی مهم نیز روبهرو شد.
جلسات رسیدگی به پرونده این شرکت در دادگاه ویژه رسیدگی به مفاسد اقتصادی برگزار شد و حمید کشاورز نیز بهعنوان یکی از متهمان در دادگاه حاضر شد. در جریان این پرونده، اتهامات مختلفی علیه مدیران و اشخاص مرتبط با کروز مطرح شد.
کشاورز در دادگاه از خود دفاع کرد و بخشی از اتهامات و ادعاهای مطرحشده علیه خود و مجموعه کروز را نپذیرفت.
از همین رو، در بازخوانی این پرونده باید میان «اتهامات مطرحشده در پرونده قضایی» و احکام قطعی احتمالی تفکیک قائل شد و صرف طرح یک اتهام را نمیتوان به معنای اثبات آن دانست.
از حاشیهها تا امینالضرب
حالا در شهریور ۱۴۰۵، تصویری متفاوت از کشاورز دیده میشود؛ این بار نه در دادگاه و نه در میانه مناقشات مربوط به سهامداری ایرانخودرو، بلکه روی صحنه جشنواره کارآفرینی امینالضرب.
او بهعنوان همبنیانگذار کروز در میان برگزیدگان دهمین دوره این جشنواره قرار گرفت و نشان امینالضرب را دریافت کرد.
این اتفاق از منظر صنعت خودرو قابل توجه است؛ زیرا نشان امینالضرب این بار به فردی رسیده که فعالیت اقتصادی او همزمان دو روایت متفاوت را با خود حمل میکند.
یک سوی این روایت، کارآفرینی است که فعالیتش را از یک مجموعه کوچک آغاز کرده، یکی از بزرگترین قطعهسازان کشور را ایجاد کرده و دامنه سرمایهگذاریهایش به گروه بهمن و سهامداری ایرانخودرو رسیده است.
سوی دیگر، سالها مناقشه حقوقی و رقابتی درباره کروز، پرونده قضایی این شرکت و بحث قدیمی تعارض منافع میان قطعهسازی و سهامداری خودروساز قرار دارد.
کشاورز میخواهد «تویوتای ایران» بسازد
کشاورز هدفی بهمراتب بزرگتر را نیز برای آینده ایرانخودرو مطرح کرده است؛ «تویوتای ایران شدن».
او اخیراً در تشریح برنامه سهامداران عمده ایرانخودرو گفته است: «هدف ما در گروه صنعتی ایرانخودرو این است که تویوتای ایران شویم.»
کشاورز این هدف را یک رویای عجیب و دستنیافتنی نمیداند و با استناد به حدود ۴۵ سال تجربه فعالیت صنعتی خود معتقد است ایرانخودرو میتواند در مدت نسبتاً کوتاهی به چنین جایگاهی نزدیک شود.
منظور او از «تویوتای ایران» نیز صرفاً افزایش تیراژ نیست. کشاورز در تشریح این هدف بر کیفیت و دوام محصول دست گذاشته و گفته است ایرانخودرو باید به نقطهای برسد که محصولاتش تا ۱۰۰ هزار کیلومتر نخست، بهجز اقلام مصرفی مانند روغن، بنزین و لنت، نیازی به تعویض قطعه نداشته باشند.
او در بازدید دیگری از خطوط تولید ایرانخودرو نیز سه ضلع مهندسی، تولید و کیفیت و قطعه را برای دستیابی به این هدف مورد تأکید قرار داده و گفته است محصول تولیدی باید سالها برای مصرفکننده کار کند.
این شاید مهمترین وعده کشاورز از زمان پررنگتر شدن نقش بخش خصوصی در مدیریت ایرانخودرو باشد؛ وعدهای که تحقق آن به معیار قابل سنجشی برای عملکرد ساختار مدیریتی جدید ایرانخودرو تبدیل خواهد شد.
تویوتا شدن با چه معیاری؟
البته فاصله میان ایرانخودروی امروز و جایگاهی که کشاورز از آن با عنوان «تویوتای ایران» یاد میکند، موضوعی است که تنها با یک شعار یا تغییر ساختار سهامداری قابل اندازهگیری نیست.
کیفیت و دوام محصول، میزان خرابی، هزینه تولید، بهرهوری، تحقیق و توسعه، کیفیت قطعات، خدمات پس از فروش، رضایت مشتری و توان رقابت در بازارهای صادراتی، از جمله شاخصهایی هستند که در سالهای آینده میتوان با آنها میزان پیشرفت ایرانخودرو در این مسیر را سنجید.
به همین دلیل، جمله «تویوتای ایران میشویم» را میتوان فراتر از یک شعار تبلیغاتی دید؛ این جمله عملاً سطح انتظارات از کشاورز، سهامداران عمده و مدیریت جدید ایرانخودرو را بالاتر برده است.
کشاورز و آزمون بزرگ ایرانخودرو
شاید مهمتر از دریافت نشان امینالضرب، مرحلهای باشد که کشاورز و شرکای تجاری او اکنون در آن قرار گرفتهاند.
ورود بخش خصوصی به مدیریت ایرانخودرو، انتظارات از سهامداران عمده این خودروساز را افزایش داده است. حالا دیگر عملکرد این گروه را نمیتوان فقط با میزان تولید قطعه، تعداد کارخانهها یا تعداد کارکنان سنجید؛ کیفیت خودرو، وضعیت مالی شرکت، میزان تولید، رضایت مشتری و توان رقابت محصولات ایرانخودرو نیز معیارهایی برای ارزیابی نتیجه این تجربه خواهند بود.
از این منظر، نشان امینالضرب برای حمید کشاورز در مقطعی از فعالیت حرفهای او از راه رسیده که بزرگترین آزمون صنعتیاش هنوز در جریان است.
کشاورز حالا نهتنها باید درباره کارنامه چند دهه فعالیت کروز پاسخگو باشد، بلکه هدفی بسیار بزرگتر را نیز پیش روی خود گذاشته است: تبدیل بزرگترین خودروساز ایران به آنچه خودش «تویوتای ایران» مینامد.
اینکه فاصله میان این هدف و واقعیت ایرانخودرو چقدر است، موضوعی است که بیش از سخنان مدیران، عملکرد محصولات و تجربه مشتریان در سالهای آینده آن را روشن خواهد کرد.
